Viêm phế quản mạn tính là một trong những bệnh lý hô hấp phổ biến hiện nay, đặc biệt ở người hút thuốc lá lâu năm, người sống trong môi trường ô nhiễm hoặc có sức đề kháng suy giảm. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng ho kéo dài, nhiều đờm, khó thở tái đi tái lại nhiều lần, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Theo Tây y, viêm phế quản mạn tính là tình trạng viêm kéo dài của niêm mạc khí quản và phế quản do các yếu tố kích thích như khói thuốc, bụi mịn, hóa chất, nhiễm khuẩn hoặc thời tiết lạnh kéo dài. Khi niêm mạc đường thở bị tổn thương lâu ngày, cơ thể tăng tiết dịch nhầy, đường thở hẹp dần khiến người bệnh ho nhiều, khạc đờm và khó thở.

Trong Đông y, bệnh thuộc phạm trù “khái thấu” và “đàm ẩm”. Căn nguyên không chỉ nằm ở phế mà còn liên quan mật thiết đến tỳ và thận. Khi chính khí suy yếu, đặc biệt là phế khí hư, ngoại tà dễ xâm nhập khiến bệnh kéo dài và tái phát liên tục.

Viêm phế quản mạn tính là một trong những bệnh lý hô hấp phổ biến hiện nay

Đông y lý giải viêm phế quản mạn tính như thế nào?

Phế chủ hô hấp - “cửa ngõ” đầu tiên bị tổn thương

Đông y cho rằng Phế có chức năng chủ khí và điều hòa hô hấp, đồng thời liên hệ mật thiết với da lông để bảo vệ cơ thể khỏi ngoại tà.

Khi phế khí suy yếu, lớp “vệ khí” bên ngoài không còn vững chắc, tạo điều kiện cho phong hàn, khói bụi và các tác nhân gây bệnh xâm nhập. Lúc này chức năng tuyên phát và giáng khí của phế bị rối loạn, khí nghịch lên gây ho, thở khò khè và khó thở.

Ở những người kéo dài bệnh lâu ngày, phế âm bị hao tổn khiến phổi mất sự nhu nhuận tự nhiên. Tân dịch trở nên cô đặc, đàm sinh nhiều hơn và tích tụ trong đường thở, gây ho dai dẳng, đờm khó khạc.

Tỳ hư sinh đàm - nguồn gốc của đờm thấp

Trong Đông y, Tỳ giữ vai trò vận hóa thủy thấp. Khi ăn uống thất thường, dùng nhiều rượu bia, đồ ngọt béo hoặc cơ thể suy nhược kéo dài, chức năng vận hóa của Tỳ suy giảm.

Lúc này thủy thấp không được chuyển hóa sẽ tích tụ thành đàm. Đàm theo kinh phế đi lên đường hô hấp, cản trở lưu thông khí khiến người bệnh thường xuyên ho nhiều đờm, ngực nặng tức và dễ tái phát khi thời tiết thay đổi.

Thận hư - gốc của khó thở kéo dài

Đông y còn cho rằng “Thận chủ nạp khí”, tức giúp giữ hơi thở đi xuống sâu và ổn định. Khi thận khí suy yếu, chức năng nạp khí giảm, khí dễ nghịch lên trên gây hụt hơi, khó thở, đặc biệt khi vận động hoặc về đêm.

Nếu mệnh môn hỏa suy, cơ thể thiếu khả năng ôn hóa thủy dịch, dịch ứ lại lâu ngày cũng chuyển thành đàm. Đây là lý do nhiều người viêm phế quản mạn lâu năm thường kèm lạnh người, mệt mỏi, chân tay lạnh và suy giảm thể lực.

Nguyên tắc ăn uống cho người viêm phế quản mạn

Trong điều dưỡng Đông y, người bệnh cần chú ý nguyên tắc “Tam cao - Tứ thấp”.

“Tam cao” nghĩa là tăng cường thực phẩm giàu đạm, vitamin và chất xơ nhằm nâng cao thể trạng và hỗ trợ phục hồi niêm mạc hô hấp. Nên ưu tiên thịt nạc, cá, các chế phẩm từ đậu, nấm, rau xanh, trái cây, mộc nhĩ và sữa.

“Tứ thấp” là giảm cholesterol, giảm chất béo, giảm muối và giảm đường. Người bệnh nên hạn chế đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, thức ăn quá ngọt hoặc quá mặn vì dễ làm tăng đàm thấp và khiến tình trạng viêm kéo dài.

Ngoài ra, cần bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, tránh tiếp xúc khói bụi và giữ ấm đường hô hấp khi thời tiết lạnh.

Một số phương thực dưỡng hỗ trợ theo Đông y

Canh phổi heo hạnh nhân bắc

Món ăn này gồm phổi heo kết hợp hạnh nhân bắc, nấu cùng nước gừng và nêm nhạt. Theo Đông y, món canh có tác dụng thanh phế, hóa đờm và giảm ho.

Phù hợp với người viêm phế quản mạn thuộc thể Phế âm hư, thường có biểu hiện ho khan, đờm ít, cổ họng khô và táo bón.

Trà phật thủ mật ong

Phật thủ thái lát hãm nước sôi, sau đó thêm mật ong để dùng như trà hằng ngày. Bài trà này giúp điều hòa tỳ vị, giảm ho và hóa đờm.

Thích hợp với người viêm phế quản mạn có biểu hiện đầy bụng, nhiều đờm, ăn uống kém - thuộc thể Tỳ hư sinh đàm.

Phật thủ thái lát hãm nước sôi, sau đó thêm mật ong để dùng như trà hằng ngày giúp điều hòa tỳ vị, giảm ho và hóa đờm.

Thu lê xuyên bối cao

Đây là bài thực dưỡng kết hợp lê tươi với các vị như xuyên bối mẫu, mạch môn, bách hợp, khoản đông hoa cùng mật ong và đường phèn cô thành cao.

Bài này có tác dụng dưỡng âm nhuận phế, giảm ho, tiêu đờm và hỗ trợ phục hồi niêm mạc hô hấp. Phù hợp với người ho kéo dài, họng khô, ít đờm, cơ thể suy nhược sau thời gian bệnh lâu ngày.

Kết luận

Dưới góc nhìn Tây y, viêm phế quản mạn tính là tình trạng viêm kéo dài của đường hô hấp do các tác nhân kích thích và nhiễm trùng. Còn theo Đông y, đây là hệ quả của sự suy yếu kéo dài ở Phế - Tỳ - Thận, kết hợp với đàm thấp tích tụ và chính khí hư tổn.

Dù tiếp cận theo hướng nào, việc điều chỉnh lối sống vẫn là nền tảng quan trọng nhất. Ăn uống điều độ, ngủ nghỉ hợp lý, tránh thuốc lá và tăng cường sức đề kháng sẽ giúp hạn chế các đợt tái phát và cải thiện sức khỏe hô hấp lâu dài.