Sau khi bước qua tiết Lập Thu, dương khí dần thu liễm, âm khí ngày càng tăng, thời tiết chuyển từ nóng sang khô. Vì vậy, việc dưỡng sinh hằng ngày cũng nên từng bước chuyển trọng tâm từ tâm sang phế.

Sự thay đổi của thời tiết thường được cơ thể cảm nhận trước tiên qua mũi. Trời vẫn còn nóng nên việc sử dụng quạt và điều hòa là khó tránh khỏi. Thế nhưng nhiều người sáng ngủ dậy đã thấy cổ họng và khoang mũi khô rát, nghẹt như có một cục bông mắc ở đó. Không khí trong phòng lại ít lưu thông, hệ hô hấp cũng vì thế dễ chịu ảnh hưởng.

Đặc biệt, sau một mùa hè kéo dài, phế đã bị thấp tà hun chưng trong thời gian dài nên trở nên nhạy cảm hơn. Khi thời tiết giao mùa, lúc nóng lúc lạnh, phế càng dễ bị tổn thương. Phế suy yếu không chỉ gây ra các vấn đề về hô hấp mà còn có thể biểu hiện ra bên ngoài như da khô, dễ dị ứng, môi nứt nẻ, da mặt bong tróc.

Nhiều phụ nữ sau tuổi 35 bắt đầu nhận thấy làn da ngày càng kém đi. Điều đáng lo không chỉ là da sạm đi vì nắng mà còn là những vết nám xuất hiện, làn da khô hơn và các nếp nhăn ngày càng rõ. Người xưa có câu: “Một làn da trắng có thể che đi nhiều khuyết điểm.” Nhưng muốn làn da trắng đẹp một cách tự nhiên thì phải chăm sóc cả bên trong lẫn bên ngoài. Trước hết, cần giúp phế được nhu nhuận.

Trong 《Hoàng Đế Nội Kinh》 có viết: “Phế sinh bì mao, dữ đại trường tương biểu lý.” Nghĩa là phế có mối quan hệ mật thiết với da lông, đồng thời phế và đại trường có quan hệ biểu lý với nhau. Sự nhuận trạch của làn da có liên quan đến việc phế cung cấp tinh khí cho cơ thể. Vì vậy, khi nhắc đến những thực phẩm có tác dụng nhuận dưỡng phế, không thể không nói đến một vị rất quen thuộc: hạnh nhân.

Hạnh nhân - ngọt và đắng, nhưng công dụng không giống nhau

Hạnh nhân có hai loại thường được nhắc đến là hạnh nhân ngọt và hạnh nhân đắng. Hạnh nhân ngọt còn gọi là Nam hạnh nhân, trong khi hạnh nhân đắng còn gọi là Bắc hạnh nhân.

Sự khác biệt giữa hai loại này không chỉ nằm ở mùi vị.

Hạnh nhân ngọt - vị thơm béo, thiên về nhuận dưỡng

Hạnh nhân ngọt thường được dùng làm thực phẩm, món ăn vặt. Loại này có vị ngọt, hạt lớn, dễ ăn. Tuy nhiên, hàm lượng dầu trong hạnh nhân ngọt không bằng hạnh nhân đắng, vì vậy tác dụng nhuận phế, thông tiện cũng không mạnh bằng.

Người Bắc Kinh xưa vào mùa thu rất thích uống trà hạnh nhân được chế biến từ hạnh nhân ngọt. Loại trà này có cách làm khác với những loại sữa hạnh nhân đóng chai ngày nay.

Khi chế biến, hạnh nhân ngọt trước tiên được ngâm nhiều lần rồi bóc bỏ lớp vỏ ngoài, sau đó xay cùng gạo tẻ hoặc gạo nếp thành dạng sữa. Tiếp theo thêm nước và đường rồi nấu thành một bát chè đặc sánh.

So với sữa hạnh nhân hiện nay, món trà truyền thống này có độ đặc và cảm giác nhuận, béo rõ rệt hơn.

Hạnh nhân đắng - vừa nhuận vừa thông

Loại hạnh nhân được dùng làm thuốc chủ yếu là hạnh nhân đắng.

Theo 《Bản Thảo Cương Mục》, hạnh nhân đắng có tính ấm, có tác dụng thông phế lạc, giáng phế khí. Vì vậy, khi thời tiết mùa thu khô hanh khiến phế bị tổn thương, xuất hiện ho khan, hạnh nhân đắng có thể phát huy tác dụng nhuận phế, chỉ khái. Hạnh nhân đắng chứa dầu hạnh nhân. Thành phần dầu này không chỉ giúp làn da trở nên mềm mại, mà còn hỗ trợ làm cho đường ruột vận hành thuận lợi hơn. Vì vậy, vị thuốc này vừa có tác dụng nhuận dưỡng, vừa hỗ trợ thông tiện.

Vì sao hạnh nhân đắng có thể giúp thông đại tiện?

Điểm đặc biệt nằm ở chính vị đắng của hạnh nhân.

Theo lý luận Đông y, vị đắng có tác dụng giáng hạ. Kết hợp với tính dầu nhuận vốn có của hạnh nhân, vị thuốc vừa giúp nhuận trơn đường ruột, vừa thúc đẩy phế khí đi xuống.

Phế và đại trường có quan hệ biểu lý, vì vậy khi phế khí được tuyên thông và giáng xuống thì chức năng truyền đạo của đại trường cũng có thể được hỗ trợ.

Do đó, hạnh nhân đắng đặc biệt thích hợp với những người vừa dễ ho, khó thở, vừa thường xuyên bị táo bón, nhất là người cao tuổi.

Hạnh nhân tốt nhưng không nên dùng tùy tiện

Cần đặc biệt lưu ý rằng hạnh nhân đắng có độc tính nhẹ. Độc tính này liên quan đến các hợp chất có thể giải phóng acid hydrocyanic (hydrocyanic acid).

Khi được đun nấu kỹ, các thành phần gây độc có thể bị phân giải đáng kể. Ngược lại, ăn hạnh nhân đắng sống có nguy cơ gây ngộ độc.

Vì vậy, khi sử dụng hạnh nhân đắng làm thuốc, cần đun chín kỹ, không dùng với lượng lớn và phải tuân thủ hướng dẫn của thầy thuốc.

Hạnh nhân tuy là một vị thuốc quen thuộc, nhưng giữa hạnh nhân ngọt dùng làm thực phẩm và hạnh nhân đắng dùng làm thuốc có sự khác biệt về công năng và cách sử dụng. Đặc biệt trong những trường hợp cần dùng hạnh nhân đắng với mục đích điều trị ho, hen hoặc táo bón, không nên tự ý tăng liều hay sử dụng kéo dài.