Trĩ là một trong những bệnh lý hậu môn - trực tràng phổ biến nhất hiện nay và cũng là một trong những bệnh được ghi chép rất sớm trong y văn cổ. Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, bệnh lại gây nhiều khó chịu, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và sinh hoạt hằng ngày.

Điều thú vị là trĩ được xem là bệnh lý gần như chỉ gặp ở con người. Trong quá trình tiến hóa, khi con người chuyển từ tư thế di chuyển bằng bốn chi sang tư thế đứng thẳng, hậu môn trở thành vị trí thấp nhất của cơ thể. Điều này khiến máu tĩnh mạch vùng hậu môn phải chống lại trọng lực để trở về tim. Khi kết hợp với áp lực từ các tạng trong ổ bụng và những yếu tố như táo bón, ngồi hoặc đứng quá lâu, máu dễ bị ứ trệ tại các đám rối tĩnh mạch hậu môn, lâu dần gây giãn và hình thành búi trĩ.

Theo Y học cổ truyền, bệnh trĩ không chỉ đơn thuần là tổn thương tại chỗ mà còn liên quan đến sự mất cân bằng của tạng phủ, khí huyết và kinh lạc. Ăn nhiều đồ cay nóng, rượu bia, chế độ ăn uống thất thường hoặc thường xuyên căng thẳng, lo âu có thể làm thấp nhiệt tích tụ ở đại trường, khiến khí huyết vận hành rối loạn, mạch lạc bế tắc, từ đó hình thành búi trĩ. Bên cạnh đó, những người phải ngồi hoặc đứng lâu, lao động nặng, bị tiêu chảy hoặc lỵ kéo dài, người cao tuổi hoặc cơ thể suy nhược cũng dễ mắc bệnh do khí huyết hư suy, trung khí hạ hãm, khiến mạch lạc vùng hậu môn mất khả năng nâng đỡ và dần hình thành trĩ.

Các thể bệnh trĩ thường gặp

Dựa vào vị trí của búi trĩ so với đường lược (đường răng lược), bệnh trĩ được chia thành ba loại.

Trĩ nội là búi trĩ nằm phía trên đường lược, thường kín đáo ở giai đoạn đầu nên người bệnh khó phát hiện.

Trĩ ngoại nằm phía dưới đường lược, dễ quan sát và thường gây đau nhiều hơn do vùng này có nhiều đầu mút thần kinh cảm giác.

Trĩ hỗn hợp là tình trạng búi trĩ phát triển ở cả trên và dưới đường lược, kết hợp đặc điểm của cả trĩ nội và trĩ ngoại.

Những triệu chứng thường gặp

Biểu hiện thường gặp nhất của bệnh trĩ là đi ngoài ra máu. Máu thường có màu đỏ tươi, xuất hiện sau khi đại tiện, có thể chỉ dính trên giấy vệ sinh, nhỏ giọt hoặc thành tia, nhưng thường không lẫn vào phân.

Khi bệnh tiến triển, búi trĩ có thể sa ra ngoài hậu môn. Ban đầu búi trĩ còn tự co lên sau khi đại tiện, nhưng về sau phải dùng tay đẩy vào, thậm chí chỉ cần đứng lâu, ho mạnh hoặc mang vác nặng cũng có thể làm búi trĩ sa ra ngoài.

Người bệnh cũng có thể cảm thấy đau, căng tức hoặc nặng vùng hậu môn, đặc biệt khi búi trĩ bị sa nghẹt hoặc hình thành huyết khối. Nhiều trường hợp luôn có cảm giác đi ngoài chưa hết dù vừa đại tiện xong.

Ngoài ra, khi búi trĩ sa ra ngoài, dịch tiết và chất nhầy bám quanh hậu môn dễ gây ẩm ướt, kích ứng da và dẫn đến ngứa hậu môn kéo dài.

Một số người bệnh còn rơi vào vòng xoắn bệnh lý giữa táo bón và trĩ. Do sợ đau hoặc chảy máu nên cố nhịn đại tiện, khiến phân ngày càng khô cứng. Khi đi ngoài, phân cứng lại tiếp tục cọ xát làm tổn thương búi trĩ, gây chảy máu và đau nhiều hơn.

Điều trị bệnh trĩ theo Y học cổ truyền

Y học cổ truyền không quan niệm "có trĩ là phải điều trị ngay". Những trường hợp búi trĩ nhỏ, chưa gây triệu chứng thường chỉ cần theo dõi và điều chỉnh lối sống. Việc điều trị được đặt ra khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng như chảy máu, đau, sưng, sa búi trĩ hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Trong giai đoạn đầu, điều trị nội khoa vẫn là lựa chọn ưu tiên. Tùy từng thể bệnh, bác sĩ Y học cổ truyền sẽ biện chứng và sử dụng các bài thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lương huyết chỉ huyết, hoạt huyết hóa ứ hoặc ích khí thăng đề. Ngoài thuốc uống, có thể phối hợp các phương pháp điều trị tại chỗ như ngâm rửa, xông hậu môn hoặc bôi thuốc Đông y để giảm đau, giảm sưng và thúc đẩy quá trình hồi phục.

Trĩ linh hoàn P/H có tác dụng bổ tỳ vị, ích khí, thăng đề, chỉ huyết. được chỉ định điều trị các thể trĩ, sa trực tràng, đại tiện ra máu kéo dài, mất máu sinh chứng hoa mắt chóng mặt do tỳ khí hư.

Phòng bệnh luôn quan trọng hơn điều trị

Bệnh trĩ rất dễ tái phát nếu không thay đổi thói quen sinh hoạt. Vì vậy, việc phòng bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Để giảm nguy cơ mắc và tái phát bệnh trĩ, nên duy trì chế độ ăn cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu chất xơ nhằm hạn chế táo bón. Hình thành thói quen đại tiện đúng giờ, không nhịn đại tiện và không ngồi quá lâu trong nhà vệ sinh. Đồng thời, cần giữ vệ sinh vùng hậu môn sạch sẽ, tập luyện thể dục thường xuyên, hạn chế ngồi hoặc đứng liên tục trong thời gian dài và có thể tập các bài tập co thắt cơ hậu môn (bài tập Kegel hoặc động tác nhấc hậu môn) để tăng cường sức nâng đỡ của sàn chậu.

Bên cạnh đó, việc giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng cũng góp phần điều hòa khí huyết, cải thiện chức năng tạng phủ và hỗ trợ phòng ngừa bệnh theo quan điểm của Y học cổ truyền.

Có thể thấy, trĩ là bệnh lý hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng và duy trì lối sống lành mạnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu như chảy máu kéo dài, đau nhiều, búi trĩ sa không tự co lên hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.