Mỗi khi mùa hè đến, không ít người bắt đầu xuất hiện những biểu hiện quen thuộc như đau họng, nhiệt miệng, nổi mụn, mẩn ngứa, dễ cáu gắt, mất ngủ, táo bón hoặc cảm giác nóng bức trong người. Trong y học cổ truyền, đây không đơn thuần là ảnh hưởng của thời tiết mà còn phản ánh tình trạng nhiệt tà và thấp nhiệt tích tụ bên trong cơ thể.

Chính vì vậy, từ xa xưa người dân đã có thói quen sử dụng nhiều loại thực phẩm và thảo dược mang tính thanh nhiệt trong mùa hè. Những vị như Kim ngân hoa, Bồ công anh, Diếp cá, La hán quả hay Đạm trúc diệp không chỉ là thực phẩm quen thuộc mà còn được xếp vào nhóm "dược thực đồng nguyên" - vừa là thức ăn vừa có giá trị hỗ trợ sức khỏe.

Vì sao mùa hè cơ thể dễ sinh nhiệt?

Theo Đông y, mùa hè ứng với hành Hỏa. Dương khí của trời đất đạt đến mức thịnh nhất trong năm. Nhiệt độ môi trường tăng cao khiến cơ thể phải liên tục điều hòa thân nhiệt thông qua tiết mồ hôi và tăng cường chuyển hóa.

Nếu chế độ sinh hoạt không phù hợp như thức khuya, ăn nhiều đồ cay nóng, uống rượu bia thường xuyên hoặc căng thẳng kéo dài, nhiệt sẽ tích tụ ngày càng nhiều bên trong cơ thể. Ban đầu chỉ là cảm giác khô miệng, khát nước hoặc bứt rứt khó chịu. Nhưng khi nhiệt tích tụ lâu ngày, nó có thể chuyển thành "hỏa" hoặc kết hợp với thấp tạo thành "thấp nhiệt", từ đó phát sinh nhiều biểu hiện bệnh lý khác nhau.

Người xưa thường gọi hiện tượng này là "nóng trong", còn trong lý luận Đông y có thể thuộc các phạm trù tâm hỏa, can hỏa, vị hỏa hoặc thấp nhiệt tùy từng biểu hiện cụ thể.

Khi nào cơ thể đang phát tín hiệu "nhiệt độc"?

Nhiệt độc là trạng thái nhiệt tà tích tụ ở mức độ cao hơn, gây ảnh hưởng đến khí huyết và chức năng tạng phủ.

Một số dấu hiệu thường gặp bao gồm:

- Nổi mụn viêm, mụn bọc, mụn mủ.

- Mẩn ngứa, nổi mề đay.

- Nhiệt miệng, lở miệng.

- Đau họng, viêm họng tái phát

- Táo bón, nước tiểu vàng.

- Da sạm màu, dễ nổi ban đỏ.

- Cảm giác bứt rứt, khó ngủ, dễ nóng giận.

Đây cũng là lý do vì sao nhiều vị thuốc thanh nhiệt giải độc được sử dụng rộng rãi vào mùa hè.

Những vị thuốc "hạ hỏa" quen thuộc trong đời sống

Kim ngân hoa từ lâu được xem là vị thuốc tiêu biểu trong nhóm thanh nhiệt giải độc. Các y thư cổ thường dùng Kim ngân hoa trong các trường hợp nhiệt độc gây mụn nhọt, viêm họng, lở miệng hoặc các bệnh lý ngoài da. Nghiên cứu hiện đại cho thấy dược liệu này chứa nhiều hoạt chất có khả năng hỗ trợ kháng khuẩn và chống viêm.

Bồ công anh lại nổi tiếng với công năng thanh nhiệt, tiêu viêm và hỗ trợ thanh vị hỏa. Đây là lý do nhiều người thường sử dụng bồ công anh khi xuất hiện các biểu hiện nóng trong, nhiệt miệng hoặc táo bón do ăn nhiều thực phẩm cay nóng.

Diếp cá được sử dụng phổ biến trong các trường hợp thấp nhiệt, viêm nhiễm và các bệnh lý liên quan đến phổi hoặc đường tiết niệu. Trong Đông y, đây là vị thuốc có khả năng thanh nhiệt giải độc khá mạnh.

La hán quả và Đạm trúc diệp thường được dùng khi xuất hiện các biểu hiện tâm phiền, họng khô, mất ngủ hoặc cảm giác nóng bức kéo dài.

Mặc dù mỗi vị thuốc có sở trường riêng, nhưng điểm chung đều hướng tới mục tiêu thanh nhiệt, giải độc và hỗ trợ cơ thể lập lại trạng thái cân bằng.

Không chỉ "hạ hỏa", điều quan trọng là giải quyết căn nguyên thấp nhiệt

Trên thực tế, nhiều trường hợp nổi mụn, mẩn ngứa hoặc mề đay kéo dài không đơn thuần do thời tiết nóng. Đông y cho rằng tình trạng này thường liên quan đến sự tích tụ của thấp nhiệt trong cơ thể.

Khi chức năng vận hóa của Tỳ suy giảm, thấp tà không được chuyển hóa hiệu quả sẽ kết hợp với nhiệt tạo thành thấp nhiệt. Thấp nhiệt lưu trú lâu ngày có thể ảnh hưởng đến da, hệ tiêu hóa và chức năng gan mật.

Vì vậy, nguyên tắc điều trị không chỉ là thanh nhiệt mà còn phải giải độc, táo thấp và hỗ trợ cơ thể đào thải các yếu tố gây bệnh.

Thanh huyết tiêu độc P/H - Công thức phối hợp các vị thuốc thanh nhiệt giải độc kinh điển

Từ nguyên lý trên, Thanh huyết tiêu độc P/H được xây dựng với công thức gồm Hoàng liên, Hoàng bá, Hoàng cầm, Kim ngân hoa, Bồ bồ và Chi tử.

Trong đó, Hoàng liên, Hoàng bá và Hoàng cầm tạo thành nhóm thuốc thanh nhiệt táo thấp nổi tiếng trong Đông y, thường được ứng dụng trong các trường hợp thấp nhiệt và nhiệt độc tích tụ. Kim ngân hoa giúp tăng cường khả năng thanh nhiệt giải độc, hỗ trợ các biểu hiện viêm nhiễm và mụn nhọt ngoài da. Chi tử giúp thanh nhiệt, lương huyết, trừ phiền, trong khi Bồ bồ hỗ trợ lợi thấp và đào thải các yếu tố bất lợi ra khỏi cơ thể.

Nhờ cơ chế tác động đa chiều, sản phẩm được sử dụng trong các trường hợp mẩn ngứa, dị ứng, nổi mề đay, mụn nhọt, rôm sảy, da khô ráp, sạm da, táo bón hoặc suy giảm chức năng gan theo chỉ định.