Stress, Lo âu, Phiền muộn - Phải chăng cùng chung một lý do “can khí bất thư”?

Đông y cho rằng, khí trong cơ thể con người luôn hoạt động thăng giáng phù trầm không ngừng, nếu như trong quá trình vận hành ấy xuất hiện vấn đề ắt cơ thể sẽ có biểu hiện thượng nhiệt hạ hàn (cơ thể phần trên hóa nhiệt mà dưới hàn lạnh), bách bệnh từ ấy mà sinh.

Vậy thì, “khí cơ” vận hành trong cơ thể con người sẽ dễ xuất hiện vấn đề ở đâu nhất? Câu trả lời là: tạng Can. Trong lý luận của đông y, can không chỉ là một cơ quan mà còn là một hệ thống hoàn chỉnh. Chức năng chủ yếu của can là tàng huyết, chủ sơ tiết - điều tiết tình chí, trách nhiệm điều hòa khí huyết vận hành.

Nhưng, nếu tình chí có nhiều u uất phiền muộn, thì mức độ “uất” tích lại đã vượt quá khả năng sơ tiết của can, từ đó dẫn đến hệ thống vận hành của can bị trở ngại - gọi là “can khí bất thư”.

Can khí bất thư sẽ khiến cho cơ thể xuất hiện những vấn đề nào?

 (1) Chân tay lạnh:  Can chủ về “tứ mạt”, tức là ngọn của tứ chi. Nếu can khí uất trệ, khí huyết ắt sẽ không thể đạt đến đầu ngọn tứ chi, chân tay vì thế sẽ lạnh “như băng”, đông y gọi đó là “ tứ nghịch”, ngày nay rất nhiều người gặp phải tình trạng như vậy, đặc biệt là phái nữ. 

 (2) Dễ cáu giận, tâm phiền, mất ngủ hay mơ, u uất phiền muộn.

 (3) Đầu váng mắt hoa, người mệt mỏi

 (4) Huyết ứ

 (5) Kinh nguyệt không đều ở nữ giới (một số phụ nữ trước kì kinh nguyệt rất dễ “bốc hoả”, đó rất có thể là do can khí bất thư gây ra. Một trường hợp nữa là bầu vú căng đau trước kì kinh nguyệt, cũng là do can khí bất thư. Y học cổ truyền cho rằng , bầu vú thuộc kinh vị, núm vú thuộc kinh can. Kinh can đối với việc sinh đẻ ở phụ nữ có một mối quan hệ mật thiết. Vì vậy, can khí bất thư và kinh nguyệt không đều có mối liên quan chặt chẽ với nhau: thống kinh, bế kinh hoặc băng lậu…

 (6) Ăn uống kém, ngực sườn đầy trướng.

 (7) Sự biến đổi bệnh lý của các cơ quan, tạng phủ trong cơ thể.

Kỳ thực, “can khí bất thư” là một vấn đề vô cùng nghiêm trọng đang diễn ra trong xã hội hiện đại ngày nay. Đó là bởi con người hiện đại thường gặp phải rất nhiều áp lực lớn trong công việc và cuộc sống, các biện pháp để giải tỏa tâm lý, điều đạt tình chí cũng rất hạn chế, vì thế người gặp phải vấn đề “ can khí bất thư” ngày càng nhiều, đó cũng là nguyên nhân dẫn đến rất nhiều bệnh tật về sau.

Nhiều đến mức độ nào? Thống kê cho rằng, tất cả các vấn đề xuất hiện trong cơ thể con người có đến 70% nguyên nhân từ yếu tố tình chí gây ra, hay nói cách khác là yếu tố tâm lý.

Trong bài thuốc “Tiêu dao tán”, Sài hồ có tác dụng sơ can lý khí, Bạch thược liễm âm nhu can, kết hợp cùng Đương quy để bổ vào tạng can lại trợ công năng cho can, làm cho “huyết hoà” ắt “can hoà”, huyết được sung dưỡng đầy đủ thì can sẽ nhu nhuận, 2 vị thuốc cùng làm thần dược. Trong phương, Bạc hà có chức năng thăng tán, có thể thấu đạt can kinh uất nhiệt, Sinh khương tân phát, có tác dụng phát tán uất kết.

Bài thuốc Tiêu dao tán gồm các vị: Sài hồ, đương quy, bạch thược, bạch truật, bạch linh, cam thảo, bạc hà tươi, sinh khương.

Can khí không thư thái - Tỳ vị chịu ảnh hưởng đầu tiên

Trung y cho rằng, can thuộc mộc, mộc khắc thổ, sở dĩ can khí không thư thái - tình chí hay nói cách khác là tâm lý không thư thái sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến công năng của tỳ vị. Nhìn sang Y học hiện đại, hệ thống tiêu hóa chịu sự khống chế của hệ thần kinh thực vật, mà cảm xúc khi bị ức chế sẽ gây ra rối loạn hệ thần kinh thực vật. Vì vậy, chức năng của hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng. Vậy nên, người có can khí không thư thái, thường có vị khẩu không tốt, vị thống (đau dạ dày), ợ nóng, buồn nôn, nôn...các triệu chứng khác.  Rất nhiều bệnh nhân bị táo bón kinh niên trên thực tế có liên quan rất nhiều đến can khí không thư thái, điều này gặp rất nhiều ở phụ nữ trẻ, không ít người uống thuốc tả hạ, nhưng đó chỉ trị vào tiêu (trị ngọn) chứ không phải trị bản ( trị gốc bệnh).

“Tỳ vị hư nhược cơ” thể sẽ xuất hiện những vấn đề gì?

Thức ăn ăn vào thông qua sự tiêu hóa của tỳ vị, trong đó có chất dinh dưỡng - vật chất tinh vi được hấp thu, một phần được đưa lên phế, dưới tác dụng của phế hóa thành khí; một phần được đưa đến tâm, dưới tác dụng của tâm hóa thành huyết, sau đó khí thúc đẩy huyết đưa dinh dưỡng khắp cơ thể.

Nếu tỳ vị gặp vấn đề, cũng coi như là nguồn sinh hóa ra huyết gặp vấn đề (Tỳ sinh huyết). Như vậy can khí không thư thái sẽ ảnh hưởng đến công năng của tỳ vị, công năng của tỳ vị bất thường gây ra chứng “huyết hư”. Sau đó huyết hư lại tiếp làm can khí bất thư càng nhiều. Can uất - Tỳ hư - Huyết hư - Can uất, trên thực tế đó là một vòng tuần hoàn bệnh lý.

Vòng tuần hoàn bệnh lý như thế này đều được giải quyết toàn bộ bởi phương thuốc “Tiêu giao tán”.  “ Tiêu giao tán” đối với 3 giai đoạn này, mỗi giai đoạn đều có những vị thuốc chuyên biệt để giải quyết. Từ đó có thể thấy cổ nhân khi ra phương chu toàn như thế nào.

Rất nhiều phụ nữ khi cơ thể xảy ra vấn đề, từ sắc mặt có thể đoán ra hàng loạt bệnh lý phức tạp. Nhưng khi cẩn thận phân tích: Ở phụ nữ trời sinh ra đã có sẵn sự nhạy cảm với các vấn đề trong cuộc sống, stress - phiền muộn - lo âu cũng vì thế mà sinh ra nhiều hơn dẫn đến “ can khí bất thư”, tiếp đến sẽ khiến tỳ hư, huyết hư. Mà huyết hư lại làm can hỏa càng vượng, sau đó tỳ vị lại tiếp tục một lần nữa bị tổn thương, như thế càng làm huyết hư tăng thêm.

Lúc này, nếu như chúng ta không quan sát tổng thể cả quá trình, đơn thuần chỉ giải quyết vấn đề ở một khâu thì hiệu quả sẽ không cao. Đây chính là lí do vì sao hiệu quả điều trị không cao. Đó là lý do vì sao “ Tiêu giao tán” lại thần kì đến vậy.

Bởi trong phương thuốc này, có vị phục linh và bạch truật để bổ tỳ,  như thế sẽ phòng được việc can hỏa vượng phạm vào tỳ thổ ( Đây chính là ý mà Trương Trọng Cảnh để cập đến “Kiến can chi bệnh, tri can truyền tỳ, đương tiên thực tỳ”).

Sau đó lại phối với đương quy để dưỡng huyết, từ đó là phòng được tình trạng huyết hư.

Nếu sau khi huyết hư can hỏa càng vượng thì sao? Trường hợp này có thể dùng nguyên phương gia thêm chi tử và mẫu đơn bì thành hỏa, trong đó chi tử tả hỏa tam tiêu, đan bì thanh can đởm hỏa, gia thêm 2 vị trên thì phương mới gọi là “gia vị tiêu giao hoàn”, hay còn gọi là “ Chi tiêu giao hoàn”.

Hoàn tiêu dao P/H là sản phẩm của Đông dược Phúc Hưng bào chế theo bài thuốc Tiêu dao tán

Tiêu Dao Hoàn nam hay nữ đều dùng được

Rất nhiều người cho rằng “ Tiêu giao tán” là phương thuốc chuyên dùng cho phụ nữ, chuyên dùng để điều kinh. Điều này thực tế rất phiến diện, chỉ cần là người gặp phải ba vấn đề “ can uất, tỳ hư, huyết hư”  thì đều có để dùng, không phân biệt là nam hay nữ.

Trong y thư cổ, có không ít y án ghi chép nam giới sử dụng “ Tiêu giao tán”

Lý Sĩ Tài đời Minh đã từng điều trị bệnh nhân như sau: Bệnh nhân nam người nóng thiên nhiệt, ho đờm nhiều dai dẳng, có thầy thuốc dùng “Kim quỹ thận khí hoàn” bổ thận, có người dùng phương pháp hóa đàm trị phế đều không có hiệu quả, sau đó mời đến mời đến một thầy thuốc tên Lý Sĩ Tài, ông ấy phân tích nguyên nhân ho đờm và phát nhiệt (sốt) ở bệnh nhân trên thực tế là do can khí bất thư gây ra (Trong Trung y gọi là “Can mộc phản vũ phế kim”, can khí bất thư trong rất nhiều trường hợp sẽ gây ra các vấn đề ở kinh phế).

Và như thế Lý Sĩ Tài chọn dùng “Tiêu giao tán”, sau đó cho thêm chút đan bì, bệnh nhân uống xong 2 thang, khái suyễn (ho, khò khè) đều hết. Ngoài ra, chúng ta cũng đừng đem “ Tiêu giao tán” xem như phương thuốc bảo vệ sức khỏe. Từ xưa đến nay, trong cả lịch sử phát triển của YHCT, nó đều là phương thuốc xuất hiện để điều trị bệnh, nó rõ ràng thích hợp với chứng Can khí bất thư - Tỳ hư - Huyết hư.

Vì thế, chúng ta không nên tự phán đoán một cách chủ quan, nên tìm gặp bác sĩ chuyên môn YHCT để được thăm khám, phân tích triệu chứng, xem cơ thể của bạn có phải thuộc tình trạng này hay không. Nếu chẩn đoán đúng và sử dụng đúng Tiêu Dao Tán, hiệu quả sẽ đến nhanh trông thấy.

Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy rằng, đối với bệnh tăng sinh tuyến vú, “Gia vị tiêu giao hoàn” cũng có tác dụng điều trị nhất định.

Ngày nay, chúng ta dùng  “Tiêu giao tán” hoặc “ Gia vị tiêu giao hoàn” ở rất nhiều nơi, bởi tâm lý của con người hiện đại bị chi phối và áp lực từ nhiều yếu tố, tuy nhiên chúng ta cần phải hiểu rằng, thuốc chỉ như một cánh tay trợ giúp khi cơ thể không còn cách nào tự điều chỉnh. Chúng ta không nên phụ thuộc quá nhiều vào thuốc, muốn khỏe mạnh thực sự cần có khả năng tự điều tiết của chính bản thân mình.

Đôi khi, tự chúng ta đưa mình vào thế khó, tự giam mình trong vòng luẩn quẩn của những suy nghĩ tiêu cực không thể nào thoát ra, cuối cùng vẫn là cơ thể chúng ta chịu ảnh hưởng trước tiên.

Lúc này, bản thân mỗi chúng ta cần suy nghĩ một cách thấu đáo. Kỳ thực, trong cuộc sống này, mọi chuyện tốt hay xấu đều có cả, chỉ có điều là bản thân bạn đối diện với nó ra sao. Thế giới này không có sự công bằng tuyệt đối. Nhiều khi, mặc dù việc bạn làm bằng cả tâm huyết, bạn cho rằng mình đã nỗ lực rất nhiều, nhưng vẫn có người không hài lòng về bạn, thậm chí là mắng bạn.

Vì thế, mỗi khi chúng ta dù trong hoàn cảnh nào cũng cần hướng đến sự tươi sáng ở phía trước. Thái độ của chúng ta đối với thế giới này rất quan trọng. Ánh mắt tích cực của bạn khi nhìn nhận cuộc sống có thể khiến cho ngày giông bão trở nên cực kì hữu tình.

Người xưa nói “Tướng do tâm sinh” không hẳn là tướng mạo bề ngoài từ tâm mà sinh ra, chữ “tướng” ở đây để chỉ cách nhìn của chúng ta đối với thế giới, câu này một phần ý nghĩa chính là: Tâm của bạn như thế nào thì thấy thế giới xung quanh như thế ấy.