Nhắc đến những vị thuốc thường được dùng để bổ Thận, mạnh gân cốt trong Đông y, không thể bỏ qua Đỗ trọng.

Đỗ trọng là phần vỏ thân đã phơi hoặc sấy khô của cây Đỗ trọng. Khi bẻ dược liệu, người ta thường thấy những sợi tơ trắng, dai, đàn hồi kéo nối giữa hai phần vỏ. Đây cũng là một trong những đặc điểm giúp nhận biết vị thuốc này.

Theo Đông y, Đỗ trọng có vị ngọt hơi cay, tính ấm, quy vào hai kinh Can và Thận. Công năng nổi bật là bổ Can Thận, cường gân cốt và hỗ trợ an thai.

Vậy vì sao Đỗ trọng lại đặc biệt liên quan đến Thận và hệ gân xương?

Trong lý luận Đông y, Thận chủ cốt, có vai trò nuôi dưỡng xương; còn Can chủ cân, liên quan đến gân, khả năng co duỗi và vận động của cơ thể. Can Thận có mối quan hệ mật thiết với nhau. Khi tinh huyết của Can Thận đầy đủ, gân xương được nuôi dưỡng, cơ thể vận động linh hoạt, vùng lưng gối có sức.

Ngược lại, khi Can Thận hư suy, người bệnh có thể xuất hiện những biểu hiện như:

- Lưng đau, gối mỏi, chân yếu

- Đứng lâu hoặc đi lại nhiều dễ mệt

- Đau nhức gân xương kéo dài

- Cảm giác lạnh vùng thắt lưng, đầu gối

- Người lớn tuổi đi lại chậm, chân tay thiếu sức

- Sau khi lao động nặng, sinh nở hoặc ốm lâu, vùng lưng gối khó hồi phục

Đỗ trọng thường được sử dụng trong những trường hợp này với mục đích bổ phần Can Thận đang suy yếu, từ đó giúp gân cốt được nuôi dưỡng tốt hơn. Vì vậy, cổ nhân mới xem đây là một trong những vị thuốc tiêu biểu dành cho chứng lưng đau, gối mỏi do Can Thận hư. Tuy nhiên, Đỗ trọng không phải cứ đau lưng là dùng được. Đau lưng có thể xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân và thể bệnh khác nhau như phong hàn thấp, khí trệ huyết ứ, chấn thương, thoát vị đĩa đệm, loãng xương hoặc bệnh lý đường tiết niệu. Đỗ trọng phù hợp hơn khi đau mỏi có liên quan đến tình trạng Can Thận hư, nhất là ở người trung niên, người cao tuổi hoặc người có cơ thể suy yếu lâu ngày.

Trong các bài thuốc, Đỗ trọng thường không được sử dụng đơn độc mà sẽ được phối hợp với những vị khác tùy theo biểu hiện cụ thể.

Nếu lưng gối đau mỏi, chân yếu do Can Thận hư, có thể được phối hợp với Tục đoạn, Cẩu tích, Ngưu tất.

Nếu cơ thể thiên về Thận dương hư, sợ lạnh, chân tay lạnh, tiểu đêm nhiều, thầy thuốc có thể phối hợp thêm những vị ôn bổ phù hợp.

Nếu đau nhức kèm khí huyết ứ trệ, vận động khó khăn, lại cần gia thêm các vị hoạt huyết, thông kinh lạc.

Ngoài tác dụng bổ Can Thận, mạnh gân cốt, Đỗ trọng còn được Đông y sử dụng trong một số trường hợp thai động bất an có liên quan đến Thận hư. Tuy nhiên, phụ nữ đang mang thai tuyệt đối không nên tự mua Đỗ trọng hoặc tự phối thuốc để dùng. Việc an thai cần được thăm khám, xác định rõ nguyên nhân và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa.

Ngày nay, một số nghiên cứu hiện đại cũng đang quan tâm đến các thành phần có trong Đỗ trọng và khả năng hỗ trợ sức khỏe xương khớp, huyết áp, chuyển hóa. Tuy nhiên, những kết quả này không có nghĩa Đỗ trọng có thể thay thế thuốc điều trị hoặc phù hợp với tất cả mọi người.

Điều quan trọng nhất khi sử dụng Đỗ trọng là phải đúng người, đúng thể bệnh và đúng cách phối ngũ. Dùng một vị thuốc bổ không đúng thể trạng đôi khi không những không đạt hiệu quả mà còn khiến cơ thể thêm đầy trệ, nóng trong hoặc khó chịu.

Đỗ trọng được gọi là “vị thuốc của gân cốt và Thận” không phải vì nó chữa được mọi chứng đau xương khớp, mà bởi công năng nổi bật của vị thuốc này nằm ở việc bổ Can Thận để nuôi dưỡng gân xương từ bên trong.

Đông y chữa bệnh không chỉ nhìn vào nơi đang đau, mà còn tìm xem vì sao nơi đó không được nuôi dưỡng đầy đủ. Với đau lưng, gối yếu do Can Thận hư, Đỗ trọng chính là một vị thuốc thường được nhắc đến theo nguyên tắc ấy.