Loãng xương là một trong những vấn đề sức khỏe thường gặp ở phụ nữ sau khi bước vào giai đoạn mãn kinh. Trong đó, sự suy giảm estrogen được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến tình trạng mất xương.

Khi lượng estrogen trong cơ thể giảm xuống, quá trình hủy xương có xu hướng tăng lên, trong khi quá trình tạo xương không còn duy trì được sự cân bằng như trước. Xương vì thế mất dần theo thời gian, mật độ xương giảm xuống và nguy cơ loãng xương ngày càng tăng.

Đối với phụ nữ ở giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, sự thay đổi nội tiết này bắt đầu diễn ra rõ rệt. Vì vậy, đây cũng là giai đoạn cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe xương.

Trong y học cổ truyền, có một bài thuốc cổ phương nổi tiếng được dùng để bổ dưỡng, chống suy lão và điều trị các chứng hư tổn, đó là Quy Lộc Nhị Tiên Cao.

Quy Lộc Nhị Tiên Cao gồm bốn vị thuốc là Lộc giác giao, Quy bản giao, Câu kỷ tử và Nhân sâm, có công dụng sinh tinh, ích khí, dưỡng huyết. Bài thuốc từ lâu đã được ứng dụng trong điều dưỡng sức khỏe phụ nữ.

Một nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Văn hiến Trung y, Đại học Trung y Dược Liêu Ninh - Trung Quốc đã tiến hành tìm hiểu sâu hơn về tác dụng của Quy Lộc Nhị Tiên Cao đối với loãng xương ở phụ nữ giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, đặc biệt tập trung vào vai trò của IGF-1, một yếu tố tăng trưởng có liên quan mật thiết đến quá trình tái tạo xương.

Vì sao phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh dễ bị loãng xương?

Sau khi xương trưởng thành, mô xương vẫn không ngừng được đổi mới.

Các tế bào hủy xương chịu trách nhiệm loại bỏ mô xương cũ, trong khi các tế bào tạo xương hình thành mô xương mới. Hai quá trình này diễn ra liên tục và giữ cho cấu trúc xương được duy trì.

Khi phụ nữ bước vào giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, nồng độ estrogen bắt đầu suy giảm.

Estrogen không chỉ liên quan đến chức năng sinh sản mà còn có vai trò quan trọng đối với quá trình chuyển hóa xương. Khi estrogen giảm, quá trình hủy xương có thể vượt quá quá trình tạo xương, từ đó dẫn đến mất xương và làm tăng nguy cơ loãng xương.

Bởi vậy, loãng xương ở phụ nữ mãn kinh không đơn thuần là vấn đề thiếu canxi. Sự thay đổi hormone và khả năng tái tạo mô xương cũng đóng vai trò rất quan trọng.

Quy Lộc Nhị Tiên Cao là bài thuốc như thế nào?

Quy Lộc Nhị Tiên Cao là một bài thuốc bổ nổi tiếng trong y học cổ truyền, được ghi nhận trong các tài liệu cổ về điều trị hư tổn và suy nhược.

Bài thuốc gồm:

Lộc giác giao + Quy bản giao + Câu kỷ tử + Nhân sâm.

Theo lý luận y học cổ truyền, bài thuốc có tác dụng sinh tinh, ích khí, dưỡng huyết, đồng thời thiên về bổ dưỡng can thận và chống suy lão.

Một số nghiên cứu trước đây được các tác giả dẫn lại cho thấy Quy Lộc Nhị Tiên Cao có thể cải thiện tuần hoàn máu và làm tăng hàm lượng hormone sinh dục. Một khảo sát lâm sàng trước đó cũng ghi nhận tỷ lệ cải thiện cao ở những bệnh nhân mắc hội chứng liên quan đến giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh.

Từ những kết quả này, nhóm nghiên cứu đặt ra vấn đề: Quy Lộc Nhị Tiên Cao liệu có thể tác động đến những cơ chế liên quan đến mất xương khi estrogen suy giảm hay không?

Để tìm hiểu vấn đề này, các nhà nghiên cứu đã tiến hành nghiên cứu trên tế bào người.

Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Nhóm nghiên cứu lựa chọn 15 phụ nữ từ 25-45 tuổi được phẫu thuật nội soi tại Bệnh viện trực thuộc Đại học Trung y Dược Liêu Ninh vì các bệnh phụ khoa lành tính.

Sau phẫu thuật, kết quả bệnh lý cho thấy các trường hợp đều có nội mạc tử cung ở giai đoạn tăng sinh bình thường. Các mẫu nội mạc tử cung được lấy để phân lập và nuôi cấy tế bào mô đệm nội mạc tử cung người (hESCs).

Sau khi nuôi cấy, các tế bào được chia thành nhiều nhóm.

Một nhóm được sử dụng làm đối chứng. Những nhóm còn lại được xử lý bằng Quy Lộc Nhị Tiên Cao với các nồng độ khác nhau là 10⁻⁴, 10⁻⁶ và 10⁻⁸ mol/L.

Estradiol cũng được sử dụng làm nhóm đối chứng dương để so sánh.

Các nhà nghiên cứu theo dõi sự thay đổi của tế bào sau 24, 36 và 48 giờ, đồng thời kiểm tra biểu hiện của IGF-1 ở cả cấp độ mRNA và protein.

Quy Lộc Nhị Tiên Cao thúc đẩy sự tăng sinh của tế bào

Kết quả cho thấy, khi thời gian tác động kéo dài, tỷ lệ tăng sinh của tế bào mô đệm nội mạc tử cung ở nhóm sử dụng Quy Lộc Nhị Tiên Cao tăng lên rõ rệt.

Tác dụng này có xu hướng phụ thuộc vào thời gian và nồng độ.

Sau 36 và 48 giờ, nhóm sử dụng Quy Lộc Nhị Tiên Cao ở nồng độ 10⁻⁴ mol/L có mức tăng sinh tế bào cao hơn rõ rệt so với các nồng độ thấp hơn.

Điều đáng chú ý là khi so sánh với estradiol, ở một số thời điểm và nồng độ nhất định, sự khác biệt về tỷ lệ tăng sinh tế bào không có ý nghĩa thống kê.

Điều này cho thấy Quy Lộc Nhị Tiên Cao có thể tác động đến hoạt động của tế bào mô đệm, đồng thời khiến các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu những yếu tố tăng trưởng có liên quan đến quá trình này.

Một trong những yếu tố được tập trung nghiên cứu là IGF-1.

IGF-1 có vai trò gì đối với xương?

IGF-1, tức yếu tố tăng trưởng giống insulin-1, là một yếu tố có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển và tái tạo mô xương.

Một số nghiên cứu trước đây cho thấy phụ nữ bị loãng xương sau mãn kinh có nồng độ IGF-1 trong huyết thanh thấp hơn so với phụ nữ trước mãn kinh khỏe mạnh và phụ nữ sau mãn kinh không bị loãng xương.

Đáng chú ý, nồng độ IGF-1 có mối tương quan thuận với mật độ khoáng của xương (BMD) và nồng độ estradiol.

Các nghiên cứu khác cũng cho thấy IGF-1 có thể kích thích tế bào tiền thân của tế bào tạo xương tăng sinh và biệt hóa, đồng thời thúc đẩy sự biểu hiện của các dấu ấn liên quan đến quá trình tạo xương.

Nói cách khác, IGF-1 là một trong những yếu tố tham gia vào quá trình duy trì và tái tạo xương. Khi IGF-1 thay đổi, hoạt động của tế bào tạo xương cũng có thể bị ảnh hưởng.

Chính vì vậy, nhóm nghiên cứu cho rằng nếu Quy Lộc Nhị Tiên Cao có thể điều hòa IGF-1 thì đây có thể là một trong những cơ chế giúp bài thuốc tác động đến quá trình mất xương.

Quy Lộc Nhị Tiên Cao làm tăng biểu hiện IGF-1

Kết quả nghiên cứu cho thấy Quy Lộc Nhị Tiên Cao có thể làm tăng biểu hiện IGF-1 mRNA trong tế bào mô đệm nội mạc tử cung.

Ở nhóm sử dụng Quy Lộc Nhị Tiên Cao với nồng độ 10⁻⁶ và 10⁻⁸ mol/L, biểu hiện IGF-1 mRNA tăng lên rõ rệt khi thời gian tác động kéo dài.

Đặc biệt, sau 36 và 48 giờ, nhóm sử dụng nồng độ 10⁻⁴ mol/L có mức biểu hiện IGF-1 mRNA tăng rõ rệt so với nhóm đối chứng.

Kết quả kiểm tra ở cấp độ protein cũng cho thấy xu hướng tương tự.

Lượng protein IGF-1 tăng dần theo thời gian. Sau 36 và 48 giờ, nhóm Quy Lộc Nhị Tiên Cao 10⁻⁴ mol/L có mức biểu hiện IGF-1 protein không khác biệt đáng kể so với nhóm estradiol 10⁻⁶ mol/L.

Điều này có nghĩa là tác động của Quy Lộc Nhị Tiên Cao lên IGF-1 không chỉ được quan sát ở mức độ biểu hiện gene mà còn thể hiện ở mức protein.

Từ IGF-1 đến quá trình tái tạo xương

Nếu đặt các kết quả của nghiên cứu trong cùng một chuỗi cơ chế, có thể hiểu như sau.

Khi phụ nữ bước vào giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, estrogen suy giảm. Sự thay đổi này làm mất cân bằng giữa quá trình hủy xương và tạo xương, khiến quá trình mất xương diễn ra mạnh hơn.

Trong khi đó, IGF-1 là một yếu tố quan trọng tham gia vào hoạt động của tế bào tạo xương và quá trình tái tạo mô xương.

Nghiên cứu cho thấy Quy Lộc Nhị Tiên Cao có thể thúc đẩy sự tăng sinh của tế bào mô đệm nội mạc tử cung, đồng thời làm tăng biểu hiện IGF-1 ở cả cấp độ mRNA và protein.

Vì vậy, các tác giả cho rằng cơ chế Quy Lộc Nhị Tiên Cao cải thiện loãng xương ở phụ nữ giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh có thể liên quan đến khả năng điều hòa biểu hiện IGF-1.

Đây là một điểm đáng chú ý.

Bởi theo cách nhìn này, tác dụng của Quy Lộc Nhị Tiên Cao không chỉ đơn thuần là “bổ xương”, mà có thể liên quan đến việc điều hòa môi trường sinh lý và các yếu tố tăng trưởng tham gia vào quá trình tái tạo xương.

Một bài thuốc cổ được giải thích bằng nghiên cứu hiện đại

Sâm Nhung Bổ Thận P/H được bào chế dựa trên tư tưởng phối phương của Quy Lộc Nhị Tiên Cao

Quy Lộc Nhị Tiên Cao vốn là bài thuốc cổ phương thiên về bổ can thận, ích khí, dưỡng huyết, sinh tinh, được sử dụng trong các chứng hư tổn và suy yếu.

Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học tiếp tục tìm thấy một hướng giải thích ở cấp độ tế bào và phân tử: bài thuốc có thể thúc đẩy sự tăng sinh của tế bào mô đệm và điều hòa biểu hiện IGF-1.

Kết quả này góp phần lý giải vì sao Quy Lộc Nhị Tiên Cao được quan tâm trong việc điều dưỡng sức khỏe phụ nữ khi bước vào giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, đặc biệt là đối với những vấn đề liên quan đến quá trình mất xương.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đây là nghiên cứu thực nghiệm trên tế bào được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy một cơ chế tiềm năng của Quy Lộc Nhị Tiên Cao, nhưng chưa thể đồng nghĩa với việc bài thuốc có thể thay thế các phương pháp chẩn đoán và điều trị loãng xương đã được chứng minh trên lâm sàng.

Những phát hiện này có giá trị ở chỗ mở ra thêm cơ sở để tiếp tục nghiên cứu vai trò của Quy Lộc Nhị Tiên Cao trong bảo vệ sức khỏe xương và điều dưỡng phụ nữ trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh.

Nguồn nghiên cứu

Tên nghiên cứu: 龟鹿二仙膏改善围绝经期女性骨质疏松的机制

Dịch: Cơ chế Quy Lộc Nhị Tiên Cao cải thiện loãng xương ở phụ nữ giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh.

Tác giả: 尚冰 (Thượng Băng), 丛培玮 (Tùng Bồi Vĩ), 张丽娜 (Trương Lệ Na), 吴兆利 (Ngô Triệu Lợi).

Đơn vị: Viện Nghiên cứu Văn hiến Trung y, Đại học Trung y Dược Liêu Ninh, Thẩm Dương, Liêu Ninh.

Đối tượng và nội dung nghiên cứu: Nuôi cấy tế bào mô đệm nội mạc tử cung người, khảo sát ảnh hưởng của các nồng độ Quy Lộc Nhị Tiên Cao khác nhau đến sự tăng sinh tế bào và biểu hiện IGF-1, qua đó tìm hiểu cơ chế tiềm năng của bài thuốc đối với loãng xương ở phụ nữ giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh.