Bài thuốc tứ quân tử thang
Với các vị nhân sâm, bạch truật, phục linh và cam thảo, Tứ quân tử thang vốn chỉ có tác dụng bổ tỳ vị, chữa một số bệnh lý đường tiêu hoá. Tuy nhiên, dựa trên bài thuốc này, các lương y đã phát triển thành các bài thuốc mới chữa nhiều bệnh như xuất huyết tiêu hoá, viêm gan, u xơ tử cung, chán ăn ở trẻ em...
Tứ quân tử thang - bài thuốc quý chữa nhiều bệnh
Thành phần bài thuốc tứ quân tử thang: Nhân sâm 6-9 g, bạch truật 9-12 g, phục linh 9-15 g, chích cam thảo 6-9 g; sắc uống mỗi ngày 1 lần; hoặc chế thành hoàn tễ, ngày uống 2-3 lần, mỗi lần 6-9 g.
Công năng: Ích khí, kiện tỳ, dưỡng vị.
Chủ trị: Tỳ vị khí hư, vận hóa kém gây các chưng khí hư, dương hư.
Bài này chữa hết thảy các chứng Hậu thiên dương hư, khí yếu, Tỳ Hư, Phế tổn không thiết uống ăn (Tỳ là mẹ của muôn vật, Phế là mẹ của khí, một khi Tỳ Vị bị hư thì Phế khí sẽ bị sút trước. Vì Tỳ không tiện vận, nên không thiết sống ăn, do đó mình gây, mặt vàng hoặc trắng bệch. Đây là do”vọng”mà biết là hư), da nhăn, tóc rụng (vì Phế chủ về bì mao), nói năng nhỏ yếu (đây là do “văn” mà biết là khí hư), tay chân rã rời (đây là do “vấn” mà biết là khí hư mạch nhuyễn nhược (do Tỳ Phế đều hư nên mạch như vậy, đây là do “thiết” mà biết là khí hư). Phàm những người hình thể bạc nhược, hơi ngắn, ăn ít, tiểu tiện đỏ và ít, đại tiện lỏng, vv… đều nên giúp Vị giáng hỏa (bài này chứa khí hư có nhiệt lại là thuốc cần thiết chữa trẻ em Tỳ, Vị không điều hòa).
Phương giải bài thuốc Tứ Quân
Đây là bài thuốc chữa về hai kinh Thủ Thái âm phế và Túc Dương minh vị.
+ Nhân sâm khí vị cam ôn đại bổ nguyên khí làm quân để bổ nguyên khí của cả 5 tạng, khí mạnh thời Vị sẽ phát triển, khí hòa thời Tỳ sẽ vận hóa.
+ Bạch truật khí vị khổ ôn, ráo Tỳ, bổ khí làm thân, để bổ mẫu khí của 5 tạng, vừa bổ tỳ, vừa tiêu thực, là một loại thuốc rất hay chữa mọi chứng hư của Tỳ, Vị.
+ Phục linh khí vị cam đạm, tả nhiệt và thẩm thấp làm tá, để điều hòa thanh khí của 5 tạng và giúp Vị, khỏe Đại Tiểu trường, nó lại còn có tác dụng giúp Sâm, Truật để hút bớt khí thấp của Tỳ, Phế, dẹp “tà” của Can, Thận, khiến cho Mộc không khắc Thổ, Thủy không phá Thổ.
+ Cam thảo khí vị cam bình, bổ trung ích thể làm sứ, để điều hòa những khí không được đúng mức của 5 tạng, vừa ôn trung vừa khỏe Tỳ, lại có tác dụng làm cho tính chất của các vị kia êm dịu cho Tỳ được bổ dưỡng một cách dần dà thấm thía.
Bốn vị trong phương này rất hòa bình, có thể giúp ích cho chúng dương hư, lại toàn là những vị cam ôn, có cái khí vị trung hòa như người quân tử không chút thiên lệch, nên mới đặt tên là Tứ quân tử.
Các vị thuốc hợp lại tính dược ngọt ôn có tác dụng ích khí kiện tỳ dưỡng vị.
Theo dược lý hiện đại
Theo các nghiên cứu dược lý hiện đại, Tứ quân tử thang có các tác dụng sau:
- Điều tiết hệ thần kinh thực vật, thúc đẩy hồi phục công năng tiêu hóa và làm lành vết loét.
- Tăng tạo glucogen trong gan, gia tăng năng lượng dự trữ.
- Thúc đẩy công năng tạo huyết của tủy xương.
- Điều chỉnh tuần hoàn huyết dịch.
- Tăng cường chức năng của hệ thống miễn dịch.
- Thúc đẩy công năng của các tuyến nội tiết, lập lại cân bằng thể dịch trong cơ thể.
- Cung cấp các nguyên tố vi lượng như kẽm, sắt, đồng và magiê.
Gia giảm bài thuốc tứ quân
Y học cổ truyền đã bổ sung vào Tứ quân tử thang một số vị kiện tỳ, ích khí khác để tạo thành các bài thuốc sau:
- Chữa thổ tả khó cầm ở trẻ em: Thêm biển đậu, hoắc hương, hoàng kỳ.
- Chữa tỳ vị hư nhược, chán ăn, đầy bụng, thổ tả, tiêu hoá kém: Thêm trần bì.
- Chữa tỳ hư đàm trệ: Thêm bán hạ, trần bì.
- Chữa tỳ vị khí hư, hàn thấp, trệ đọng: Thêm bán hạ, trần bì, sa nhân, mộc hương.
- Trị hư tổn sinh lực, nguyên khí bất túc: Bỏ bạch truật và phục linh, thêm hoàng kỳ, nhục quế.
- Trị tỳ vị hư nhược, tâm khí bất túc: Thêm biển đậu, hoàng kỳ, sinh khương, đại táo.
Một số ứng dụng lâm sàng
Tứ quân tử thang cũng được ứng dụng trong các nghiên cứu lâm sàng hiện đại để chữa các bệnh lý nội khoa, phụ khoa và nhi khoa. Cụ thể là:
- Viêm loét đường tiêu hoá: Thêm trần bì, hoàng kỳ, mộc hương. Bài thuốc này đã được dùng trị liệu cho 38 người mắc các bệnh như viêm dạ dày mạn tính hoặc cấp tính, loét đường tiêu hóa, loét hành tá tràng, sa dạ dày. Sau 58 ngày, 26 trường hợp có hiệu quả rõ rệt, số còn lại cũng có thay đổi đáng kể.
- Xuất huyết đường tiêu hóa trên: Thêm đương quy, trần bì, bạch thược, hoàng liên, địa du, đan sâm, tam thất, bạch cập. Tất cả 84 bệnh nhân xuất huyết tiêu hoá (do loét hành tá tràng, loét dạ dày, viêm dạ dày mạn tính hoặc không rõ nguyên nhân) đều ngừng xuất huyết, giảm đau rõ rệt sau khi dùng 3-15 thang thuốc.
- Viêm ruột do nấm: Thêm khổ sâm. Nếu nhiệt nặng thì thêm bạch đầu ông, xuyên hoàng liên; có khí hư thì thêm hoàng kỳ; dương hư thêm phụ phiến, nhục quế; thấp nặng bổ sung ý dĩ, trạch tả; bụng chướng thì thêm chỉ xác, hậu phác. Trong một nghiên cứu, bài thuốc này đã được sử dụng cho 32 bệnh nhân, đạt hiệu quả 97%.
- Viêm gan mạn tính hoạt động: Thêm hoàng kỳ, áp dụng điều trị cho 40 bệnh nhân có men gan cao, HBsAg dương tính. Sau 4-5 tháng dùng thuốc, tất cả đều có chỉ số men gan trở lại bình thường, 70% có kết quả xét nghiệm HBsAg âm tính.
- Đau đầu: Thêm hoàng kỳ, chế phụ phiến; tuỳ từng trường hợp mà bổ sung các vị khác. Đã áp dụng cho 50 bệnh nhân, đạt hiệu quả 98% (trong đó, 86% thuộc loại tốt).
- Nôn mửa ở phụ nữ có thai: Thêm bán hạ, trần bì, trúc nhự, tô ngạnh, đã trị liệu cho 93 ca, tất cả đều khỏi sau khi uống 2-14 thang. Một nghiên cứu khác kết hợp Tứ quân tử thang với trần bì, bán hạ, tô ngạnh, kê nội kim và hương phụ để trị liệu 52 ca, tất cả đều khỏi sau 1-5 tháng.
- Rong kinh, rong huyết: Thêm hoàng kỳ, hương phụ, đan sâm và đương quy. Hiệu quả trị liệu là 95%.
- U xơ tử cung: Thêm nga truật, tam lăng và ngưu tất. Hiệu quả điều trị sau 2 tháng dùng thuốc là 85%.
- Chán ăn ở trẻ em: Một nghiên cứu của Trung Quốc đã phối hợp Tứ quân tử thang với tân dược chứa kẽm để trị liệu cho 98 bệnh nhân. Đạt hiệu quả 100% sau khi uống 7-15 thang.
Theo SKĐS
- Điều trị bầm tím tụ máu bằng phương thuốc bí truyền của các võ sư ( 164979 lượt xem )
- 22 mẹo hay trị vết thâm tím ( 66854 lượt xem )
- 4 câu hỏi thường gặp khi bị bầm tím ( 45550 lượt xem )
- Thực phẩm chức năng nào điều trị dứt điểm được bệnh viêm đại tràng mạn tính? ( 36422 lượt xem )
- Giới thiệu chung ( 30269 lượt xem )